ترس بانک های اروپایی مانع برقراری ارتباطات بانکی

احمد حاتمی یزد

در ماه ژانویه سال 2016 توافق هسته ای یا همان برنامه جامع اقدام مشترک به مرحله اجرا رسید و تحریم های مالی و بانکی ایران در کنار سایر تحریم ها لغو شد به همین دلیل با توجه به تجربیات موجود در ایجاد ارتباطات بین المللی بانکی انتظار داشتیم تا طی 3 ماه امور بروکراتیک مربوط به ایجاد روابط میان کارگزاری های بانکی و سایر مقدمات آن انجام شود و بعد از این مدت امکان همکاری با بانک های اروپایی، آسیایی و البته غیرآمریکایی برای بانک های ایرانی فراهم شود اما این انتظار طولانی تر از زمان کافی برای انجام رویه های معمول بانکی شده است. رویه های معمول شامل مبادله اطلاعات میان بانک ها، رتبه سنجی بانک، سنجش اعتبار، معرفی مدیران و صاحبان امضا، مبادله رمز و سایر اموری که برای ایجاد ارتباطات بانکی بین المللی نیاز است باید با برداشته شدن موانع، انجام می گرفت تا پس از مدت 3 ماه امکان مبادلات بانکی فراهم شود و شرکت ها نیز بتوانند فعالیت های خود را برای انتقال پول و سایر خدمات بانکی از سر بگیرند. این اتفاق طبق روال معمول انجام نگرفته است که دلیل آن هراس بانک های اروپایی از ایجاد ارتباط مجدد با ایران است. به دلیل جرایم قبلی که از سوی آمریکایی ها به آن ها تحمیل شد، تصویری برای آن ها شکل گرفته و تصور می کنند که ممکن است به دلیل همکاری با ایران به آن ها اتهام وارد شود و این موضوع فعالیت مالی آن ها در جهان را با توجه به حضور پررنگ آمریکایی ها در معاملات بین المللی، دچار مشکل کند. به همین دلیل محتاطانه با ایران برخورد می کنند و خود را کنار کشیده اند. می گویند ایران باید مشکل خود را با آمریکا حل کند تا بتوان با آن همکاری داشت.

به نظر می رسد که آمریکا باید این امکان را فراهم می کرد تا بتوان با اروپایی ها همکاری کرد. قدرت آمریکا در بازار مالی جهان و در اقتصاد جهان به قدری است که 25 درصد درآمد جهان نصیب این کشور می شود. به همین دلیل بانک های اروپایی بیشترین اهمیت را برای این کشور قائل هستند و تا زمانی که از موضع آمریکا در مورد ایران مطمئن نشوند، همکاری با کشورمان را در دستور کار قرار نمی دهند. باید قبول کرد که دلار همچنان مهمترین ارز موجود در دنیا است. البته امکان برقراری معاملا با ارزهای دیگر نظیر یورو، یوان چین و ... نیز وجود دارد و سایر کشورها نیز از این ارزها در معاملات خود بهره می برند اما ارز مسلط در بازارهای جهانی، دلار است. هر نوع مباله دلاری درجهان باید با اطلاع مقامات بانکی آمریکا انجام شود. اطلاعات مبادلات دلاری به نیویورکک ارسال می شود و هر زمانی که آن ها بخواهند می توانند مقابل مبادلات دلاری بایستند. بر همین اساس بانک های اروپایی اهمیت بالایی برای نظر آمریکا قائل هستند و شاید نیاز به پیام مشخص و مطمئن تری از ایالات متحده هستند تا به همکاری با ایران بیاندیشند. این امیدواری وجود دارد که مذاکرات وزرای امور خارجه دو کشور ایران و آمریکا و همچنین رایزنی هایی که رئیس کل بانک مرکزی در این کشور انجام داد، کارساز شود. با وجود لغو تحریم های هسته ای هنوز نتوانسته ایم پول های بلوکه شده خود را به طور کامل تحویل بگیریم چراکه هنوز ارتباط کارگزاری بانک ها برقرار نشده است. حل این موضوع از طریق وزارت خارجه آمریکا امکان پذیر است. دیدارهای آقای ظریف و کری در آمریکا حول رسیدن همه کشورهای به منافع مشخص شده در برجام شکل گرفته است تا شاید امور مربوط به ارتباطات بانکی با سرعت بیشتری دنبال شود. به دلیل حضور گروه های متخاصم علیه ایران در آمریکا و قدرت بالای صهیونیست ها، هنوز آمریکا به آنچه متعهد شده عمل نکرده است. تاکنون با خدعه و فریب در نظام بین المللی مانع شده اند تا پول و خدمات بانکی لازم برای ایران مهیا شود.

در چنین شرایطی روابط بانکی میان ایران و اروپا در حالی مهیا می شود که منافع ما و موسسات غیرآمریکایی به نقطه مشترک برسد. اگر منافع اروپایی ها در ایجاد ارتباط بیشتر با ایران باشد که چنین است،  با فشار بیشتر به ایالات متحده می توانند به شکل گیری این روابط کمک کنند. همانطور که خانم موگرینی در سفر خود به ایران بر این نکته تاکید کرد، دولت های اروپایی به دنبال افزایش صادرات به ایران هستند اما روابط ناقص بانکی این اجازه را به آن ها نمی دهد. دولت های اروپایی به بانک های خود فشار آورده اند تا روابط خود را با ایران از سر بگیرند اما باید این فشار به آمریکا هم وارد شود تا آن ها به بانک ها اطمینان بدهند که همکاری با ایران برایشان جریمه و امتیاز منفی به دنبال ندارد. هنوز نمی توان برآورد کرد که چه زمانی این اتفاق رخ می دهد و ارتباط بانکی ایران و اروپا به خوبی شکل می گیرد چراکه موضوع وابسته به امور سیاسی است و باید منتظر نتیجه مذاکرات اخیر آقای ظریف باشیم.

در حال حاضر می توان افزایش صادرات نفت را اصلی ترین دستاورد رفع تحریم ها دانست چراکه صادرات نفت خام به نزدیکی 2 میلیون بشکه در روز رسیده است اما مسئله این است که برای دریافت مبالغ حاصل از فروش آن با مشکل مواجه هستیم. ایران نفت را به دلار می فروشد اما م یخواهیم پول آن را به یورو دریافت کنیم. وقتی خریدار می خواهد این دلار را به یورو تبدیل کند و پول را برای ما ارسال کند، باید اطلاعات آن را به آمریکا ارسال کند تا جابجایی ارز و پول صورت بگیرد. در حال حاضر بانک های اروپا بهانه ترس از امریکا را دارند مگر آنکه دولت آمریکا رسما اعلام کند که مخالفتی با همکاری بانک های و موسسات اروپایی با ایران ندارد و جریمه ای برای این کار در نظر نخواهد گرفت و آن ها را تحت تعقیب قرار نخواهد داد.  آمریکا اطمینان لازم را به این بانک ها نداده است. با باقی ماندن تحریم های غیرهسته ای و باقی ماندن تحریم های آمریکا علیه ایران، اروپایی ها همچنان خود را در معرض ریسک می دانند. ممنوعیت مبادلات دلاری یکی از این مشکلات است که بانک های اروپایی را در ترس نگاه داشته است. این ممنوعیت از سال 2008 حاکم و از آن به بعد ایران در نقا و انتقالات مالی با مشکلا مواجه شد. نقل انتقالات در این مدت از کانال های غیر رسمی صورت گرفت چراکه اروپایی ها حساب های ما را مسدود کردند و مجبور شدیم راه هایی را از طریق چین، ترکیه و بخشی از امارات باز کنیم که این کانال های غیر رسمی هزینه های هنگفتی را برای ایران به دنبال داشت. وقتی برجام به اجرا رسید، لنتظار رفع این موانع وجود داشت اما همچنان همان راه ها کاربرد دارد. تا ارتباطات بانکی به شرایط عادی بازنگردد، تمامی وعده ها در بازار پول نظیر تک نرخی شدن ارز نیز عملی نخواهد شد.

* کارشناس مسائل بانکی

منبع: هفته نامه صدا