هرچند روس ها در سومین فصل از سال 2015 میلادی رشد منفی اقتصادی را تجربه کردند و با مشکلاتی چون افزایش تورم، کاهش درآمدهای ارزی و بحران تامین مالی بنگاه ها مواجهند اما هنوز، بازار روس ها یک فرصت طلایی برای صادرکنندگان ایرانی است.
اتاق تهران، فردا میزبان هیئتی تجاری از روسیه است. معاون استاندار، ریاست اتاق بازرگانی منطقه اورال روسیه و رییس نمایندگی بخش بازرگانی سفارت روسیه در ایران همراه با تجار روسی، مهمان اتاق تهران هستند تا با نمایندگان شرکت های تجاری ایران و هیئت نمایندگان اتاق دیدار کنند. تنش های بین روسیه و ترکیه به عنوان یکی از مهم ترین واردکنندگان اقلام غذایی و کشاورزی به این کشور، تجار ایرانی را امیدوار به استفاده از خلاء موجود در بازار روس ها به نفع صادرات ایران کرده است و بخش خصوصی برای تسهیل تجارت با روس ها، در جلسات متعددی میزبان مقامات و تجار روسی و ایرانی بوده است. هرچند صادرات به روسیه را فرصتی برای اقتصاد کشور تلقی می کنند اما آمارهای جهانی نشان می دهد اقتصاد روسیه دست کم در سال گذشته میلادی، وضعیت مطلوبی نداشته است.
روسیه فصل سوم سال 2015 میلادی را با رشد منفی اقتصادی به پایان رسانده است. آمار های سازمان های اقتصادی جهانی نشان می دهد که روس ها در این مدت، رشد منفی 4.1 درصدی را همچون دو فصل اول سال 2015، تجربه کردند. پیش بینی کارشناسان اقتصادی این بود که روس ها، در این فصل از سال جاری میلادی به لایه های عمیق تری از رکود اقتصادی برسند اما عملکرد مسئولان اقتصادی بهتر از پیش بینی ها بوده با این حال، آمار ها همچنان رشد منفی را در اقتصاد روسیه نشان می دهد.
براساس گزارش موسسه نیاوران از اقتصاد جهان در فصل سوم سال 2015 میلادی، کاهش مداوم قیمت نفت و تشدید تحریم های بین المللی علیه روس ها، مسئولان اقتصادی این کشور را با چالش های جدی مواجه کرده است. روبل روسیه به دلیل نوسانات قیمت نفت در بازارهای جهانی، و کاهش درآمدهای ارزی روسیه، دچار کم ارزشی شده. زنجیره کاهش ها از ارزش روبل شاخص اطمینان مصرف کننده و مصرف خصوصی رسیده و در نهایت به افزایش تورم دامن زده است.
اقتصاد خارجی روسیه به دلیل تنش های این کشور در اوکراین، به محدودیت در نقدینگی رسیده. میزان ذخایر ارزی روس ها تا پایان فصل سوم 2015 میلادی، به322 میلیارد دلار رسیده و درحالیکه در مدت مشابه سال گذشته 409 میلیارد دلار بوده است. هر دلار آمریکا در فصل سوم سال جاری میلادی 66.48 روبل بوده در حالیکه در مدت مشابه سال گذشته، هر دلار 55.52 روبل معامله می شده.
افزایش هزینه تامین مالی بنگاه ها، کاهش اطمینان در فضای کسب و کار و دخالت های پی در پی دولت، سرمایه گذاری در روسیه را بشدت کاهش داده و اقتصاد روسیه را در وضعیت نامطلوبی قرار داده است. کاهش نرخ بهره توسط بانک مرکزی روسیه از 17 درصد به 11 درصد در دسامبر سال 2014 میلادی باعث شد نرخ تورم افزایش پیدا کند.
احتمال دارد دولت روسیه برای بهبود وضعیت نامطلوب اقتصادی در ماه های آینده به سیاست های انبساطی برای تحرک بیشتر کسب و کار روی آورد اما با توجه به کاهش درآمدهای ارزی این کشور و تبدیل مازاد تجاری روسیه به کسری تجاری، و از سوی دیگر کاهش منابع صندوق ذخیره ارزی در پی دخالت های مستقیم بانک مرکزی در بازار ارز روسیه، موفقیت این سیاست ها در هاله از ابهام قرار دارد.
فرصت طلایی حضور در بازار روس ها
با وجود رشد منفی اقتصاد روسیه در فصل سوم سال 2015 میلادی، نمی توان از فرصتی که در بازار روسیه انتظار تجار ایرانی را می کشد، آسان گذشت. سال گذشته میلادی و در پی تنش های سیاسی بین روسیه و اتحادیه اروپا، ایران فرصت خوبی برای تصاحب بازار روس ها پیدا کرد اما به قول کاوه زرگران رییس کمیسیون کشاورزی اتاق تهران، صادرات ایران به روسیه در آن سال یک سنت هم افزایش پیدا نکرد و بازار این کشور بطور عمده توسط کشورهای آمریکای جنوبی و ترکیه تصاحب شد.
در سال 94، و با بروز تنش سیاسی بین ترکیه و روسیه و قطع واردات از ترکیه به روسیه، دوباره فرصت حضور بیشتر ایران در بازار روسیه فراهم شد. در بازار روسیه دو دسته کالا از اهمیت بسیاری برخورداند. یکی مواد خام کشاورزی که نیاز بالا به آن از طرف روس ها اعلام شده و یکی هم بحث صنایع تبدیلی و در راس آن لبنیات است. مواد خام کشاورزی از جمله گوجه فرنگی، مرکبات و انگور خشک و تازه از اقلام وارداتی روس ها با ارقام بالا از ترکیه است که به دستور رییس جمهور این کشور باید از کشور دیگری وارد شود. روس ها در سال 2014 نزدیک به یک میلیارد دلار از ترکیه واردات داشتند و حالا با قطع روابط تجاری این دو کشور، ایران می تواند جایگزین مناسبی برای ترکیه باشد.
اسدالله عسگراولادی عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران در زمستان سال گذشته و با شروع اولین زمزمه حضور پررنگ تر ایران در بازار روسیه به سه مانع مهم در صادرات کالای ایرانی به خاک روسیه اشاره کرد. رییس اتاق مشترک ایران و روسیه با اشاره به اینکه می توانیم در تامین بخش زیادی از نیاز روس ها جایگزین خوبی برای ترک ها باشیم گفت: تنش های پیش آمده بین روسیه و ترکیه برای ما یک فرصت است اما پیش از این هم ما جایگاه خوبی در روسیه از نظر صادراتی داشتیم. محصولات لبنی، صیفی جات، سبزیجات، سنگ آهن و محصولات پتروشیمی از جمله کالاهای ایرانی است که در روسیه بازار مناسبی دارد. مشکلی که که در تجارت با روسیه داریم این است که آن ها در معاملات از روبل استفاده می کنند و این ارز هم همیشه در نوسان است که باید پشتوانه آن برای ضرر کمتر صادرکنندگان ما در کشور ایجاد شود. نکته دیگر این است که روس ها عضو سازمان تجارت جهانی هستند و ما نیستیم. این باعث شده که تعرفه های آن ها برای واردات کالای ایرانی زیاد باشد. تجار ایرانی کالایشان را برای صادرات به روسیه به کشورهایی مثل آذربایجان که تعرفه واردات از آن ها برای روس ها صفر است می برند و از آنجا صادر می کنند.
مشکلات صادرات به روسیه با وجود جلسات متعدد مسئولان دو کشور و توافق های صورت گرفته هم چنان پابرجاست. رییس اتاق مشترک ایران و روسیه در مصاحبه ای در فروردین ماه سال جاری، به پابرجایی مشکلات صادرات محصولات صنایع غذایی در ایران اشاره کرد و گفت: علی‌رغم توافق مسئولان دو کشور صادرات به روسیه با موانع بازرگانی، بانکی و مالی بسیاری روبه‌رو شده که بیشتر این مشکلات تا اردیبهشت‌ماه حل می‌شود. صنایع غذایی در ایران هم مانند لبنیاتی‌ها باید دست از گرانفروشی بردارند و دولت هم جلوی آنها را بگیرد.
زرگران، رییس کمیسیون کشاورزی اتاق تهران در گفت و گویی با خبرنگار وب سایت خبری اتاق تهران در پاسخ به این سوال که چرا با وجود فراهم شدن چنین فرصت طلایی برای صادرات محصولات صنایع غذایی ایران به روسیه، مشکلات هنوز پابرجاست گفت: من فکر می کنم اهمیت موضوع توسط مسئولان درک نشده. دلیل دیگر می تواند این باشد که بخش کشاورزی را صاحب توان و ظرفیت در این مسئله نمی بینند. درواقع ما امروز نیازمند یک بسیج عمومی هستیم تا نواقص بخش کشاورزی را در بازه کوتاهی رفع کنیم. البته از فرصت سوزی امروز برداشت من این است که تمایل و عزم راسخی در دستگاه های مجری برای تصاحب بازار روسیه وجود ندارد.