در سال94 بیش از 84.1میلیارد تومان 3 در هزار سود و 158.3میلیارد تومان یك در هزار فروش از فعالان اقتصادی جمعآوری شد كه در صورت دریافت كامل یك در هزار مبلغ بسیار گستردهتر از این میشد. شایان ذكر است كه این مبلغ نسبت به سال93 تغییر معنی داری نداشته است در حالی كه رشد اقتصادی در سال94 به مراتب كمتر از سال93 بوده است.
اسفند است و زمان ارائه بودجه سالانه اتاقهاي بازرگاني. سالهاي پيش در اين موقع هميشه كشمكش فراواني در اتاق بازرگاني ايران بر سر ارائه جزئيات بودجه وجود داشت. اتاق ايران تلاش ميكرد كه كل بودجه خود را در 2صفحه خلاصه كند و از ارائه جزئيات سرباز ميزد. اين موضوع باعث شد كه سال قبل براي نخستينبار تصويب بودجه با اما و اگر همراه شود. در نهايت فشارهاي مختلف باعث شد كه بالاخره بودجه مصوب ولي قرار بر اين گشت كه اتاق از سال بعد بودجه خود را با جزئيات بيشتري منتشر كند. امسال اتاق به وعده خود عمل كرد و بودجه با جزئيات نسبتا زيادي منتشر شد ولي با وجود اين هنوز خبري از ضمائم و جزئيات بهويژه جزئيات پرداختهاي اتاق بازرگاني وجود ندارد. با اين وجود همين گزارش نشان داد كه در سالهاي 93 و 94 چه اتفاقاتي در اتاق رخ داده است.
سازماني كه هميشه مازاد بودجه دارد
در سازمانهاي دولتي هميشه عادت داريم كه مديران از كمبود درآمد گلايه كنند. روال معمول بر اين است كه سازمانها بيش از بودجه مصوب هزينه ميكنند و در عين حال درآمدها تحقق پيدا نميكند و همين موضوع باعث كسر بودجه ميشود. با وجود اين اتاق بازرگاني به يمن قانون برنامه پنجم و درآمدهاي يك درهزار فروش چند سالي است كه هرقدر هزينهها را افزايش ميدهد باز هم با مازاد بودجه روبرو ميشود.
درآمد اتاق بازرگاني در سال94 بيش از 294ميليارد تومان بوده است در حالي كه مصارف اين اتاق با احتساب مدت باقي مانده تا پايان سال تنها 220ميليارد تومان بوده است. اين موضوع در سال گذشته نيز رخ داد و در سال93 بيش از 88ميليارد تومان مازاد بودجه را شاهد بوديم. حتي در بودجه سال آينده نيز مازاد بودجه براي اتاق در نظر گرفته شده است.
اتاق 46ميليارد تومان از بانكها سود گرفت
محل درآمدهاي اتاق بازرگاني مشخص است. بخشي از درآمدها كه از ابتداي انقلاب وجود داشته است، درآمدهاي خدماتي است كه اتاق ارائه ميدهد. اين خدمات شامل ارائه كارنه تير، گواهي قبول، درآمد اجاره سالن، فروش نشريات و ساير درآمدهاي خدماتي مانند فروش راهنماي تير و گواهي امضا است كه در سال94 بيش از 39ميليارد تومان درآمد ايجاد كرده است. اين درآمد در سال گذشته 26ميليارد تومان بود و براي بودجه سال95 قرار است درآمدهاي خدماتي به بيش از 46ميليارد تومان افزايش يابد. در اين ميان بيشترين سهم را كارنه تير به خود اختصاص داده است. در تمام دنيا يكي از بخشهاي اصلي درآمدهاي اتاقهاي بازرگاني از ارائه خدمات به دست ميآيد ولي در ايران اين درآمد فقط 4.2درصد درآمدهاي اتاق بازرگاني را پوشش ميدهد. شايد در هيچ جاي دنيا سهم درآمد سود بانكي اتاقهاي بازرگاني به اندازه اتاق ايران نيست. 13درصد درآمدهاي اتاق ايران كه بيش از 46ميليارد تومان است را اتاق ايران از طريق سود سپردههاي خود دريافت كرده است. در حقيقت پول فعالان اقتصادي به صورت مازاد بودجه در اتاق جمع شده و سپس اين پول در قابل سود سپرده براي مصارف به اتاق باز ميگردد.
پايان دوران يك در هزار
اما 82.3درصد درآمدهاي اتاق نه ربطي به خدمات اتاق دارد و نه سود ناشي از سرمايههاي اتاق محسوب ميشود. در سال94 در حدود 242.5ميليارد تومان درآمد از طريق يك در هزار فروش و 3 در هزار سود به اتاق بازرگاني تزريق شد. 3 در هزار سود از چندين سال پيش در اتاق بازرگاني به صورت روالي مشخص ايجاد شده بود. اما يك در هزار فروش در برنامه پنجم به اتاق داده شد كه مورد اعتراض شديد فعالان اقتصادي قرار گرفت. فلسفه اصلي دريافت اين مبلغ كمك به تشكلهاي بخش خصوصي بود ولي مبلغ در نظر گرفته شده به حدي زياد بود كه اتاق تهران در مقابل آن ايستاد و نهايتا در ابتدا 30درصد و اكنون 40 درصد اين درآمد از فعالان اقتصادي گرفته شود و 60 درصد مشمول بخشودگي است. گفته ميشود در برنامه ششم اين درآمد حذف خواهد شد و اين در حالي است كه بخش عمدهيي از هزينههاي اتاق بازرگاني از اين محل پرداخت ميشود.
در سال94 بيش از 84.1ميليارد تومان 3 در هزار سود و 158.3ميليارد تومان يك در هزار فروش از فعالان اقتصادي جمعآوري شد كه در صورت دريافت كامل يك در هزار مبلغ بسيار گستردهتر از اين ميشد. شايان ذكر است كه اين مبلغ نسبت به سال93 تغيير معني داري نداشته است در حالي كه رشد اقتصادي در سال94 به مراتب كمتر از سال93 بوده است.
21ميليارد تومان هزينه پرسنل اتاق ايران
زماني اتاق بازرگاني ايران با تعداد كمي پرسنل اداره ميشد ولي امروز تعداد اين پرسنل بسيار زياد شده است. در دوره رياست نهاونديان در اتاق ايران پرسنل اداره و ساختار سازماني اتاق شبيه به يك سازمان دولتي طراحي شد ولي اين موضوع هزينه پرسنلي زيادي براي فعالان اقتصادي در پي داشت. در حال حاضر 21.5ميليارد در سال هزينه پرسنل شامل حقوق و دستمزد و خدمات رفاهي پرداخت ميشود. براي سال آينده نيز رشد 20درصدي اين موضوع درنظر گرفته شده است. به عبارت روشنتر هر ماه بيش از 1.5ميليارد تومان تنها حقوق در اتاق بازرگاني پرداخت ميگردد. حال اين سوال مطرح است كه آيا واقعا به اين ميزان پرداخت اتاق بازرگاني نياز دارد؟ ساختار بهينه اتاق بازرگاني چيست و در آن چند پرسنل بايد در نظر گرفته شوند؟ برنامه اتاق براي اين پرسنل چيست؟
رشد 19درصدي هزينه سفر در سال95
اتاق بازرگاني معمولا هزينههاي سفرهاي مسوولان خود به كشورهاي مختلف را ميپردازد. در دوره قبل اعتراضاتي نسبت به حق ماموريتها وجود داشت. در واقع فعالان اقتصادي معتقد بودند كه در شرايطي كه هزينه سفر توسط بخش خصوصي پرداخت شده است نبايد مبلغي به عنوان حق ماموريت به هيات رييسه پرداخت شود. در سال93 ميزان هزينه سفرها 2ميليارد و 147ميليون تومان بود و در سال94 اين مبلغ به 2ميليارد 243ميليون تومان افزايش يافت. در سال95 نيز رشدي 19درصدي در اين خصوص درنظر گرفته شده است.
همچنين 123ميليون تومان بابت اجاره خودرو و ساختمان و بيش از 6.8ميليارد بابت قراردادهايي همچون حق مشاوره و وكالت، تقويت توان كارشناسي كاركنان، تبليغات و آگهي، مطبوعات و انتشارات، همايشهاي ملي و كارگاههاي آموزشي پرداخت شده است.
ساختماني كه تمام نميشود
نزديك به 33ميليارد هزينه سرمايهيي عملا در بحث ساختمان جديد هزينه شده است. درحالي كه گفته ميشد ساختمان جديد امسال آماده است و طبيعتا نبايد هزينه ديگري بر مجموعه اتاق وارد كند اما براي سال آينده نيز 20ميليارد ديگر تنها براي ساخت ساختمان و 4.8ميليارد براي اقلامي همچون اثاثيه اداري و امور زيرساختي آن پرداخت خواهد شد.در سال94 تعميرات ساختمانهاي فعلي اتاق بازرگاني ايران نزديك به 2ميليارد هزينه برداشته است و 3ميليارد زمين و ساختمان جديد براي اتاق بازرگاني خريداري شده است.
و اما تشكلها
تمام اين آمار و ارقام ديد نسبتا كلي درباره ميزان هزينهها در اتاق بازرگاني به شما ارائه ميدهد. اما سوال اصلي اين است كه در ميان اين هزينههاي كلان، تشكلها چقدر از حقوق برخوردار بودهاند. فراموش نكنيد كه براساس برنامه پنجم توسعه فعالان بخش خصوصي هزينهيي گزاف به نام يك در هزار فروش را به اتاق پرداخت كردند تا تشكلهاي بخش خصوصي تقويت شده و در عمل اين پول باعث بهبود وضعيت اقتصادي خود بنگاهها شود. با وجود اين سهم تشكلها از درآمدهاي اتاق به 1.44درصد نيز نرسيده است.
اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و كشاورزي ايران تشكلها را به 2بخش تقسيم كرده است. تشكلهايي كه در واقع زيرمجموعه خود اتاق هستند و مديران آن كارمند اتاق محسوب شده و در چارت سازماني اتاق مشخص ميشوند و تشكلهايي كه تنها در اتاق به ثبت رسيدهاند ولي داراي مجمع عمومي هستند و مستقل محسوب ميشوند.در بخش زيرمجموعههاي اتاق دست و دلبازي فراوان است. در سال94 ايكريك 410ميليون تومان، سازمان همكاريهاي اقتصادي-اكو 700ميليون تومان، مركز داوري اتاق ايران 470 ميليون تومان، موسسه آموزش و پژوهشهاي اتاق بازرگاني ايران 140ميليون تومان، جامعه نيكوكاري ابرار 370ميليون تومان، مركز ملي مطالعات راهبردي كشاورزي و آب 4ميليارد و 738ميليون تومان و كمكهاي خيريه يك ميليارد و 200ميليون تومان براي اتاق هزينه داشته است. ولي در اين ميان تشكلهاي ثبت شده در اتاق بازرگاني 4.2ميليارد تومان، اتاقهاي مشترك 588ميليون تومان و تشكلهايي كه در اتاق به ثبت نرسيدهاند 60ميليون تومان دريافتي داشتهاند.
همچنين براي سال آينده كمكهاي خيريه اتاق به 2ميليارد تومان، رتبهبندي 300ميليون تومان، دبيرخانه 3اتاق 700ميليون تومان و اجرايي كردن ماده 5قانون بهبود فضاي كسب و كار 10ميليارد تومان براي اتاق هزينه خواهد داشت.
در اين ميان گذشته از سهم كم تشكلها از درآمدهاي اتاق چند سوال ديگر نيز مطرح است. مركز ملي مطالعات راهبردي كشاورزي و آب تا پايان دي ماه94 حدود 1.5ميليارد از اتاق بازرگاني ايران دريافتي داشته است ولي در 2ماه آخر امسال مبلغ 3ميليارد و 167ميليون تومان از اتاق دريافت داشته است. اين مبلغ قرار است در 2ماه صرف چه موضوعاتي شود؟ اين موضوع در بخشهاي ديگري نيز وجود دارد. كميته ماده75 و 76 در مجموع در 2ماه بيش از بيش از 2ميليارد و 654ميليون تومان دريافتي داشتهاند در حالي كه در 10ماه تنها 637ميليون تومان دريافتي داشتهاند. اين موضوع در مركز داوري نيز رخ داده است. علت اين پرداختهاي آخر سال چيست؟
يكي از محلهاي درآمد اتاق بازرگاني برگزاري كلاسهاي آموزشي است كه توسط مركز آموزش اتاق بازرگاني برگزار ميشود. در درآمدهاي اتاق بازرگاني هيچ اشارهيي به اين درآمدها نشده است و درآمدهاي اتاق بدون احتساب اين درآمدها ذكر شده است. در مقابل اين مركز در سال گذشته 100ميليون از اتاق بازرگاني كمك دريافت كرده است. دقيقا همين موضوع در بحث رتبهبندي وجود دارد و در حالي كه درآمد سرشار رتبهبندي در درآمدهاي اتاق به ثبت نرسيده است اين مركز قرار است در سال آينده از اتاق بودجهيي جداگانه دريافت كند.
بهنظر ميرسد اتاق بازرگاني بايد جزئيات بيشتري از نحوه هزينه درآمدهاي خود دراختيار فعالان اقتصادي قرار دهد.