با حضور دکتر سریع القلم و جواد صالحی اصفهانی

30 نکته از سریع القلم و جواد صالحی اصفهانی درباره آینده توسعه در ایران

سومین نشست از سلسله جلسات راهبردهای اقتصاد ایران با موضوع بخش خصوصی و توسعه ایران برگزار شد. در ادامه 30 نکته از سخنرانی دکتر محمود سریع القلم و دکتر جواد صالحی اصفهانی را می خوانید.

1-از وزیر امور خارجه سوییس پرسیدم وقتی وزیر خارجه شدید چند نفر را با خودتان به وزارت خارجه آوردید. گفت دو نفر. یکی منشی خودم که به پنج زبان می نویسد و دیگری قائم مقام وزارت خارجه سوییس که آنهم انتصاب حزب ما بود که همراه من آمد. این پاسخ کوتاه پشتوانه چند صد کتاب را در ارتباط با مفهوم مهم قرارداد اجتماعی دارد. درواقع وزارت خارجه سوییس روی auto pilot است و خودش کارش را انجام می دهد. مدیریت این کشور به این گونه است که بسیاری از مسائل حل شده و وقتی مشکلی پیش بیاید وارد می شوند و با اجماع ملی مسئله را حل می کنند.

2-قرارداد اجتماعی از مبانی مهم تشکیل جامعه است. ایرانی ها اگر به چارچوب فکری مشترکی نرسند، گشایش هایی که در عرصه سیاست و اجتماعی کسب می کنند حالت وصله پینه ای دارد.

3- ساختار ایران دو لایه دارد. یکی حاکمیت است که مجموعه ای از نهادهای سیاسی، مذهبی و امنیتی است و دیگری دولت است که مسئول مستقیم اقتصاد در ایران قلمداد می شود. هرچه دیالوگ بیشتری بین این دو برقرار شود، گشایش بیشتری خواهیم داشت و به چارچوب فکری مشترک خواهیم رسید.

4-ما در کشوری زندگی می کنیم که 609 دشت دارد اما 291 دشت آن با بی آبی جدی مواجه است. آخر هر ماه 3500 میلیارد تومان یارانه در کشور پخش می شود و 90 میلیارد دلار معوقه بانکی داریم و دولت نزدیک به 250 تا 300 میلیارد بدهکاری به بخش های مختلف دارد و 90 درصد بودجه جاری کشور صرف هزینه های جاری می شود و سهم انرژی تجدید پذیر در ایران زیر 1 درصد است درحالیکه در کشور سوئد این سهم 48 درصد است. 89 درصد آب در کشور در اختیار بخش کشاورزی است درحالیکه سهم این بخش در تولید ناخالص داخلی 15 درصد است. در بسیاری از شاخص هیا اقتصادی در جهان رتبه ایران بالای 100 است. قیمت نفتی که 100 دلار بوده الان به 30 دلار رسیده و هرکس در جایگاه حقوقی رییس دولت قرار بگیرد باید با مبانی کمی مسائل جاری کشور را اداره کند. این ها واقعیات ایران است.

5-در ایران دولت و حاکمیت نگاه متفاوتی به مفاهیم دارند. بخش دولت در ایران با مسائل واقعی، عینی و کمی رو به روست و بخش حاکمیت با مسائل کلان حکمرانی از جمله امنیت، مسائل هویتی و تاریخی رو به روست.

6- ما ایرانی ها در مقایسه با کشورهای دیگر، در کار گروهی بسیار ضعیفیم. سطح همکاری در ایرانی ها پایین است درحالیکه از نظر فردی، IQ , EQ خوبی دارند اما در کار گروهی ضعیفند. از جمل دلایل آن دلایل اقتصادی است و اینکه صنعت و تولید در کشور ما هیچ گاه جریان مسلط در کشور نبوده است.

7- تمام دولت ها متوجه شدند که اگر سیاست خارجی در ریل رشد و توسعه اقتصاد قرار نگیرد، اقتصاد کشور پیشرفت نمی کند.

8-بحث قرارداد اجتماعی در ایران به وجود این دو لایه در ساختار کشور برمی گردد. یعنی که چه فرایندی باید طی شود تا مجموعه دولت و حاکمیت مسائل را نزدیک به هم ببینند نه اینکه اختلافات جدی فلسفی داشته باشند. مثل اینکه امنیت کشور چطور تامین می شود؟ با قدرت نظامی بالاتر یا درآمد سرانه بیشتر؟ این بحث جدی فکری است که نتیجه آن می شود قرارداد اجتماعی.

9-کشورهای مهم در حال توسعه امروز مثل برزیل و آرژانتین و بلژیک و چین و اندونزی، چهل سال پیش توسط نظامی ها اداره می شدند. زمانی که نظامی ها توانستند مفاهیم را نسبت به حاکیمت ملی عوض کنند بخشی از حکمرانی را به بخش خصوصی دادند و آن ها را فعال کردند مثل سندیکاهای کارگری. در واقع همه به این نتیجه رسیدند که اگر قرار است اندونزی یا برزیل پیشرفت کند باید سهم بازار در بعضی کالا در اقتصاد بین الملل بدست بیاورد. اجماع ملی بحث جدی است.

10-بهترین روش برای رسیدن به اجماع ملی، دیالوگ برقرار کردن، بحث کردن، وارد شدن دانشگاه ها در مسائل کلان ملی و فعال شدن رسانه هاست.

11-متون دوره مشروطه بسیار نزدیک به متون امروز است. آیا می خواهیم با دنیا کار کنیم؟ چگونه؟ اگر جواب مثبت است بحث امنیت، دین و استقلال چگونه پیش می رود؟ به نظر می رسد ما هنوز درباره این مفاهیم به قرارداد اجتماعی نرسیدیم.

12- تفاوت بوش و اوباما اختلاف در سیاست گذاری است نه فلسفی. سر مسائل جزیی نه کلان اختلاف دارند و از اختلافات عبور کردند. ما هم تا از این مسئله عبور نکنیم، در کشور اتفاق جدی نخواهد افتاد.

13-هیچ کشوری در دنیا پیدا نمی کنید که به رشد اقتصادی و درآمد سرانه بالای 10هزار دلار رسیده اما فرهنگ اجتماعی همکاری را نداشته است. کشوری را پیدا نمی کنید که ثروت تولید کرده اما سیاست خارجی آن با دنیا تعاملی نبوده. سیاست خارجی تعاملی تولید ثروت می کند.

14-ما باید بین بخش های دانشگاهی و دولتی و حاکمیتی در ایران دیالوگ برقرار کنیم تا به قرارداد اجتماعی برسیم.

15-توسعه یافتگی در ایران بیشتر جنبه سیاسی پیدا کرده در حالیکه یک مسئله کمی است و جنبه فرمولی و ریاضی دارد. فرمول های آن هم راحت است. آنچه که درکشور ما مشکل این است که در 150 سال گذشته ما توسعه و ترقی و پیشرفت را بیشتر سیاسی کردیم درحالیکه توسعه یک بحث علمی است و اگر غیرسیاسی اش کنیم خیلی سریع تر می توانیم به نتیجه برسیم.

16-توسعه یافتگی یک بحث تصمیم گیری در سطح حاکمیت هاست. تاریخ اروپا نشان می دهد جامعه که قوی شد حاکمیت را عوض کرد اما بعد از جنگ جهانی دوم می بینید در بیشتر کشورها حاکمیت ها تصمیم به پیشرفت گرفتند.

17-اصول توسعه یافتگی جهانی است. هرکشوری می تواند با رعایت اصولی می تواند به توسعه برسد. البته اصول جهانی است اما الگوها بومی و محلی و ملی اند.

18-بخش خصوصی زمانی در اولویت قرار می گیرد که توسعه در اولویت باشد. این درحالی است که در ایران، هدف متمرکز و اصلی، توسعه نیست.

19-در ایران به مسائل بخشی نگاه می شود و این سوال وجود دارد که واقعا اتاق فکر ایران که در مورد مسائل مختلف درآن بحث می کنند کجاست؟

20-برای ساختن ساختار راه حل هایی وجود دارد از جمله اینکه منافع و سلیقه های فردی کنار گذاشته شده و از مدیریت فردی به مدیریت ساختاری حرکت کنیم. به شهروندان اجازه بروز و ظهور استعدادهایشان را بدهیم و برای بین المللی شدن تلاش کنیم تا بهتر شویم.

دکتر جواد صالحی اصفهانی در ادامه سومین نشست از سلسله جلسات راهبردهای اقتصاد ایران نکاتی را درباره نقش بخش خصوصی در توسعه ایران ارائه کرد که در ادامه می خوانید:

21-در توسعه همیشه دولت در ایجاد زیرساختارها نقش اول را دارد اما همین که اقتصاد پیشرفت می کند و پیچیده تر می شود نقش دولت کمتر می شود و دولت هایی که بیشتر از تاریخ مصرفشان تمایل به گرداندند اقتصاد دارند شکست می خورند و اقتصادشان دچار مشکل می شود.

22-دولت ها در ایجاد زیرساخت های توسعه منسجم عمل می کنند اما بخش خصوصی عرصه رقابت بنگاه هاست. اگر قرار باشد سکان هدایت اقتصاد به دست بخش خصوصی بیفتد باید انسجام بیشتری داشته باشند.

23-هرچند سطح همکاری و کارگروهی در ایران پایین است اما در نگاه خوش بینانه دیده ایم که هرجا برای گروه های مختلف در ایران منافعی وجود داشته، راه همکاری را پیدا کردند.

24-مهم این است که باید ببینیم بخش خصوصی چه راه هایی دارد برای انجام کار گروهی و دسته جمعی و اینکه خرد گرا و بخشی عمل نکند.

25-تمام کشورهایی که الان توسعه یافته اند، در اوایل قرن بیستم شاهد نقش پررنگ دولت ها بودند. در کشورهایی مثل کره دولت به کمک بخش خصوصی آمد و در ایران و آمریکای لاتین بی نیازی از واردات دنبال شد.

26- در فرایند جهانی شدن ایران، کانال ارتباط ما با اقتصاد بین الملل نفت است و تا زمانی که کانال ارتباطی ما از نفت به بهره وری نیروی کار نرسد، به جهانی شدنی که باعث رفتارهای درست سیاسی و اقتصادی خواهد شد، نخواهیم رسید. ما در دهه چهل با وجود وسعت اقتصاد به مرحله جهانی شدن نرسیدیم.

27-ایران در دسترسی به آب و برق و امکانات شهری، از کشورهای خاورمیانه و حتی چین شرایط بهتری دارد و این اتفاق خوب، می تواند زمینه ای برای رشد بعدی باشد.

28-ما نمی توانیم با الگوی شرق آسیا که نیروی کار ارزان داشت به توسعه برسیم. اصول توسعه یکسان است اما الگوها متفاوت است.

29- یکی از مشکلات در ایران این است که اظهار نظر زیاد است و تحقیق کم. اظهارنظرهایی که از سوی مقامات و برخی اساتید دانشگاه ها درباره اقتصاد در رسانه ها می شنویم، بر همین مبناست.

30-بیشتر تحصیلکردگان ایرانی در بخش دولتی کار می کنند. 67 درصد از کارمندان دولت مدرک دیپلم به بالا دارند. درحالیکه در بخش خصوصی برعکس است. بخش خصوصی نقش مهمی در تربیت سرمایه انسانی در ایران نداشته است. این روند باید تغییر کند.