نمایندگان آلمان، انگلیس، ایتالیا، هند، آذربایجان، کانادا، چین، ژاپن و سنگاپور به عسلویه آمدند
روزگاری نه چندان دور صنعت پتروشیمی ایران درعرصه رقابت جهانی یکی از قدرتهای برتر دراین حوزه محسوب میشد. ایران با توجه به ذخایر انبوه نفت و گاز توانسته بود به وزنهای در بازار جهانی تبدیل شود و حتی لقب بزرگترین تولیدکننده پلاستیک در جهان را از آن خود کند. هرچند در سالهای تحریم نیز ایران همچنان حضور خود را در بازارهای جهانی حفظ کرده و در توسعه صنعت پتروشیمی موفقیتهایی را به دست آورده بود، اما تحریمها روی قدرت مانور ایران تاثیر گذاشت و نقش آن را در بازار جهانی کمرنگتر از گذشته کرد. به هرحال با امضای سند برجام و نزدیک شدن به موعد لغو تحریمها امید برای زنده شدن این صنعت، دوباره جوانه زده است. در راه ورود دوباره ایران به بازار جهانی پتروشیمی و پس گرفتن جایگاه بازاری خود بدون همکاری با شرکتهای بینالمللی چه در حوزه سرمایهگذاری و چه در حوزه فناوری یا حملونقل امکانپذیر نخواهد بود. بسیاری از کارشناسان معتقدند صنعت اتیلن و پروپیلن ایران پس از لغو تحریمها میتواند در حوزه جهانی نقشی محوری ایفا کند.
اما نمیتوان این نکته را کتمان کرد که از زمان تحریم ایران تاکنون بازارهای جهانی دستخوش تحولات زیادی شده است. کاهش قیمت نفت به کاهش درآمد شرکتها و البته بودجه سرمایهگذاری منجر شده است. از سوی دیگر کشورهای دیگر سعی کردند خلاء نبود ایران در بازار را پر کنند. این روی دیگر سکه برای شرکتهایی است که تمایل دارند در ایران سرمایهگذاری کنند.
دوازدهمین همایش بینالمللی پتروشیمی ایران (IPF) طی روزهای اخیر در تهران در همین راستا نشان داد هنوز هم ایران قابلیتهای پنهان و استفاده نشده بسیاری دارد. (IPF) در روزهای سرد پاییزی گرمای خاصی به صنعت پتروشیمی ایران بخشید و امیدهایی را برای از سرگیری همکاری ایران با شرکتهای خارجی و همچنین ورود قدرتمند دوباره به بازار جهانی زنده کرد. در این همایش بسیاری از شرکتهای خارجی آمادگی خود برای فعالیت در ایران پس از لغو تحریمها را اعلام کردند. ایران نیز نشان داد با تمام توان خواهان بازگشت به عرصه جهانی است. حتی پس از همایش IPF عدهای از نمایندگان شرکتهای خارجی به عسلویه، پایتخت انرژی ایران سفر کردند تا از نزدیک تجهیزات و تسهیلات صنعت پتروشیمی ایران را مشاهده کنند؛ گروهی از نمایندگان شرکتهای فعال در صنعت نفت و پتروشیمی از آلمان، انگلیس، ایتالیا، هند، آذربایجان، کانادا، چین، ژاپن و سنگاپور حضور داشتند. آنها طی سفر اشتیاق خود برای از سرگیری فعالیت در ایران را ابراز میکردند. در کنار آنها نیز چند مقام بلندپایه دولتی از آلمان و آذربایجان نیز در سفر حضور داشتند. آنها در مسیر بازدید خود از مجتمعهای پتروشیمی فاز یک منطقه ویژه اقتصادی پارس و طرحهای توسعهای در فاز ٢ عسلویه دیدن کردند. همچنین بازدید از مجتمعهای پتروشیمی برزویه، مبین، دماوند، جم و نیز پازارگاد از برنامههای سفر شرکتکنندگان در دوازدهمین همایش بینالمللی صنعت پتروشیمی ایران بود.
چالش اول، سرمایهگذاری
به گزارش خبرنگار اعزامی «شهروند» به عسلویه در این سفر نمایندگان شرکتهای خارجی برخلاف گذشته با آرامش بیشتری به سوالات خبرنگاران همراه پاسخ میدادند. نگاههای متعجب و تحسینبرانگیز آنها به تجهیزات و تسهیلات، سوالات پی در پی درباره پروژههای مختلف که حتی شاید در برنامه بازدید نبود حکایت از اشتیاق آنان برای فعالیت در صنعت پتروشیمی ایران داشت؛ اما در کنار آن هیچکدام ریسکهای از سرگیری فعالیت در ایران را کتمان نمیکردند. چالش میزان سرمایهگذاری در ایران و شیوه آن برکسی پوشیده نیست. بسیاری از شرکتهای خارجی بیم آن دارند که پروژهها بیش از اندازه طولانی شوند و نتوانند سرمایه خود را بهموقع بازپس گیرند. از سوی دیگر شرکتهای فناوری نیز نگران پرداخت دستمزد خود هستند.
در همین زمینه نماینده شرکت آلمانی Air Liquide Global E&C Solutions Germany دراینباره به «شهروند» میگوید: هرچند آینده صنعت پتروشیمی ایران بسیار درخشان است، اما خطراتی برای شرکتهای خارجی نیز وجود دارد. این فعال آلمانی که شرکت او در زمینه فناوری تولید متانول فعالیت میکند و قبلا نیز در ایران فعال بوده است، در ادامه میگوید: دسترسی به سرمایه مورد نیاز برای انجام طرحها یک چالش به حساب میآید. از سوی دیگر شرکتهای خارجی که در طرحی فعال میشوند این سوال را از خود میپرسند که آیا این پروژه بیش از اندازه طول خواهد کشید یا خیر. در این زمینه شرکتها با چالش روبهرو خواهند بود.
نگرانی از اشباع بازار
با وجود اين تهیه فاینانس تنها ریسکی نیست که شرکتهای خارجی برای ادامه فعالیت در صنعت پتروشیمی ایران به آن توجه دارند. حفظ توازن در بازار نیز مشکل دیگری است که باید به اندازه کافی به آن پرداخته شود. همانطور که گفته شد پس از تحریمها در جایگاه بازاری ایران در بخش جهانی پتروشیمی دستخوش تغییر شد. اما اکنون با توجه به لغو تحریمها امید میرود بتواند با سرعت بیشتری پیش رود. در همین زمینه «دونالد مک میلان» مدیر ارشد بازاریابی شرکت حملونقلی Eletson Gas Maritime به «شهروند» میگوید: ایران میتواند جایگاه خود را در بازار جهانی پتروشیمی بازپس گیرد. نماینده این شرکت یونانی در ادامه افزود: البته پس از ورود ایران به بازار، نمیتوان نگرانی شرکتهای مختلف درباره اشباع بازار را انکار کرد. آنها میخواهند طوری در طرحها سرمایهگذاری کنند که توازن بازار حفظ شود. مثلا شرکتهای تولیدکننده یا حملونقلی نمیخواهند در بازار اتیلن یا پروپیلن رقبای زیادی وجود داشته باشد. این امر در کنار نبود سازماندهی بازاری به قیمتها ضربه میزند. همین امر روی میزان و نوع سرمایهگذاری شرکتهای خارجی در پروژههای ایرانی تأثیرگذار خواهد بود.
تردید برای سرمایهگذاری میان
همسایگان ایران
در کنار این موارد نمیتوان تمایل کشورهای همسایه برای سرمایهگذاری و فعالیت در ایران را کتمان کرد. آنها با وجود تمام این ریسکها از سرمایهگذاری در ایران بهره میبرند. یکی از مزیتهای همکاری با ایران برای همسایگان آن است که میتوانند خدمات و محصولات را با هزینه حملونقل کمتری تهیه کنند. علاوه بر آن از مزایای استراتژیک دیگری نیز بهره میبرند.
در همین راستا یک مقام بلند پایه وزارت نفت جمهوری آذربایجان که در این سفر حضور داشت، بهطور واضح از اشتیاق کشور خود برای همکاری با ایران سخن گفت. این کشور که از لحاظ فناوری تولید محصولات پتروشیمی به اندازه ایران رشد نکرده بهطور حتم برای گسترش صنعت پتروشیمی خود میتواند از ایران کمک بگیرد. اما شاید همه به اندازه این مقام بلند پایه صراحت نداشتند و برخی همچنان با دیده تردید به آینده سرمایهگذاری و فعالیت در ایران نگاه میکنند. نماینده شرکت هندی «رلاینس» یکی از آن دسته افراد بود. او با زیرکی خاصی از دادن پاسخ واضح به سوالات «شهروند» خودداری میکرد.
«آمیت چاتورودی» نایبرئیس ارشد شرکت رلاینس هند ادامه فعالیت شرکتش در ایران را وابسته به تحولات آتی میدانست. او با اشاره به قابلیتهای سرشار ایران در صنعت اتیلن گفت: درحال حاضر ما هیچ برنامه مشخصی برای فعالیت در ایران نداریم و فقط مشغول بررسی شرایط هستیم.