مجموع اعضای مجمع، بیش از 70 درصد از ذخایر جهانی گازطبیعی را در کنترل دارند همچنین بیش از 40 درصد از تجارت گاز از طریق خط لوله و 85 درصد از تولید جهانی گازطبیعی مایع شده (LNG)، مربوط به این کشورها است.
سيد غلامحسين حسن تاش
سومين اجلاس سران و هفدهمین اجلاس وزارتی مجمع جهانی کشورهای صادرکننده گاز (GECF)، در روزهاي سیام آبانماه تا دوم آذرماه در تهران برگزار میشود. این سومین باری است که اجلاس وزراي اين مجمع در ایران برگزار میشود و اولين بار است كه جمهوری اسلامی ایران ميزبان اجلاس سران اين مجمع است. جمهوري اسلامي ايران بنیانگذار مجمع جهانی كشورهاي صادركننده گاز شناخته میشود.
اولین اجلاس این مجمع در سال 2001 میلادی به دعوت ایران در تهران برگزار شد و مجمع تا سال 2008 حرکتی آرام در قالبی مشورتی را به سمت شکلدهی یک سازمان هماهنگکننده کشورهای عضو طی کرد. در سال 2008 میلادی در جریان هفتمین اجلاس مجمع که در روسیه برگزار شد این نهاد انسجام بیشتری پیدا کرد، اساسنامه مجمع در این اجلاس به تصویب رسید و مقرر شد مجمع دارای یک دبیرخانه دائمی باشد و توافق شد که این دبیرخانه در شهر دوحه در کشور قطر تاسیس شود. در هشتمین اجلاس مجمع در سال 2009 که در دوحه قطر برگزار شد، به پیشنهاد روسیه «لئونید بوخانوفسکی» بهعنوان اولين دبیرکل (مدیر دبیرخانه مجمع) انتخاب شد و مسوولیت وی مجددا در جریان سیزدهمین اجلاس وزارتی در ماه دسامبر 2011 در دوحه، تمدید شد.
در سال 2014 سيدمحمدحسين عادلي كه در جريان پانزدهمين اجلاس مجمع در تهران بهعنوان دبيركل انتخاب شده بود، اين مسووليت را به عهده گرفت. تاکنون 13 کشور اساسنامه مجمع را امضا کرده و رسما به آن پیوستهاند که عبارتند از: ایران، روسیه، قطر، اماراتمتحدهعربي، عمان، الجزایر، ترينیداد و توباگو، لیبی، نیجریه، ونزوئلا، مصر، گینه و بولیوی. چند کشور نیز به عنوان عضو ناظر در نشستهای مجمع شرکت میکنند که عبارتند از: عراق، قزاقستان، هلند و نروژ.
مجموع اعضای مجمع، بيش از 70 درصد از ذخایر جهانی گازطبیعی را در کنترل دارند همچنین بيش از 40 درصد از تجارت گاز از طریق خط لوله و 85 درصد از تولید جهانی گازطبیعی مایع شده (LNG)، مربوط به این کشورها است. جلسات مجمع تاکنون 7 بار در قطر، دو بار در هر يك از كشورهاي الجزایر، مصر، روسیه و جمهورياسلامي ايران و يك بار در ترینیداد و توباگو برگزار شده است. ایران، قطر و روسیه با در اختیار داشتن حدود 57 درصد از ذخایر گاز جهان تاثیرگذارترین اعضای مجمع هستند البته کشور قطر در تجارت گاز به صورت LNG و روسیه در تجارت گاز از طریق خط لوله سرآمد هستند و ایران كه در هر دو زمينه استعداد و موقعيت مناسب جغرافيایي دارد، نيز به زودي به صادرکننده خالص گاز تبديل خواهد شد.
در جریان نشستهای گذشته مجمع، مباحثی در زمینه هماهنگی بازارها و بازاریابی گاز و نحوه قیمتگذاری عادلانه آن (در مقایسه با نفتخام) مطرح شده است اما به نظر میرسد با توجه به ساختار صنعت گاز جهان و منطقهای بودن بازارهای آن، هنوز فاصله زیادی تا تبدیل شدن مجمع به سازمانی تاثیرگذار در معادلات انرژی جهان وجود داشته باشد.
بازار گازطبيعي بر خلاف بازار نفت هنوز يك بازار جهاني نيست و به دليل ويژگي تجارت گاز كه عمدتا از طريق خطوط لوله است، با بازارهاي منطقهاي گاز روبهرو هستيم و يكي از تلاشهاي همين مجمع اين است كه به جهاني شدن بازار گاز كمك كند. گرچه هنوز فاصله بسيار زيادي با چنين هدفی وجود دارد ولي هرچقدر اين مجمع فعالتر و جديتر اقدام نماید، اين فاصله ميتواند كمتر بشود. علاوهبر اين باید توجه کرد که در اینگونه مجامع و سازمانها، موثر بودن مصوبات و تصمیمات آنها در بازار و صنعت جهانی مربوطه یک بحث است و استفاده هریک از اعضا برای حضور در بازی و کسب اطلاع از روندهای بازار و صنعت و برنامههای رقبا و استفاده از مطالعات و اطلاعات انباشتی آن، موضوعی دیگر. برای هر دو هدف یک دیپلماسی فعال و هماهنگی مناسب میان دو دستگاه انرژی و دیپلماسی مورد نیاز است.
سوابق نشان میدهد با توجه به نقش موثر ایران در بنیانگذاری این مجمع، پست دبیرکلی مجمع در مقابل واگذاری محل دبیرخانه به قطر، حق ایران بوده و در این مورد توافقاتی نیز صورت گرفته بوده که به دلیل تغییرات مکرر در مدیریت صنعتنفت در دوره گذشته، فراموش شده بود. خوشوقتانه اين حق در دولت يازدهم پيگيري شد و دومين دبيركل براي مدت دوسال از ايران انتخاب شد و برگزاري سومين اجلاس سران در تهران فرصت مغتنمي است كه بتوان دوره اين دبيركلي را تمديد کرد. با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران، هر دو پتانسیل تجارت گاز از طریق خطلوله و الانجی برای ایران وجود دارد بنابراین قطر رقیب ایران در تجارت الانجی و روسیه رقیب ایران در تجارت از طریق خط لوله است که هر دو در مجمع حضور دارند.
برای کشوری چون ایران که با توجه به حجم عظیم ذخایر خود قطعا یک صادرکننده بالقوه گاز خواهد بود و علاوه بر این در موقعیت ویژهای برای ترانزیت و سوآپ گاز قرار دارد، استفاده از اين موقعيت ميتواند از طريق يك مجمع بينالمللي تسهيل شود و منافعي را براي كشور ايجاد كند. همچنين براي ما حضور فعال در این زمینه و رصد کردن تحولات آن بسیار مهم و ضروری است و سهم بیشتر از پستهای دبیرخانه مجمع که بخشی از آن باید از کارشناسان معرفی شده از سوی کشورهای عضو تامین شود، مطالبهای است که باید پیگیری شود. به هرحال ميزباني سومين اجلاس سران كشورهاي عضو GECF، صرفنظر از مساله گاز، هم نتيجه تعامل سازنده دولت يازدهم با جهان است و هم مقوم اين تعامل و نشان ميدهد كه ايران غير منزوي، ميتواند در بسياري از مسائل مهم جهان در مسير تحقق منافع ملي خود نقشآفرين باشد.
کارشناس ارشد انرژی
منبع: دنیای اقتصاد