میزگردی با حضور محمد مهدی بهکیش و حسین سلیمی، اعضای هیات رئیسه کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بین المللی در مورد خدمات icc برای بازرگانان ایرانی.
محمدمهدی بهکیش- حسین سلیمی
اتاق بازرگانی بینالمللی که در سال ۱۹۱۹ تاسیس شده به عنوان تنها نماینده بخش خصوصی در جهان، شناخته می شود. این اتاق در تسهیل مراودات تجاری در سطح بینالمللی از طریق تلاش در استانداردسازی سیاستها و همچنین اداره بزرگترین مرکز داوری تجاری بینالمللی، نقش مهمی را ایفا می کند. Icc همچنین در ایجاد ارتباط بین بازرگانان و کارآفرینان صنعتی و معدنی در سراسر جهان بسیار موثر است و زمینه ارتباط تشکلهای کارفرمایی جهان را فراهم می کند. این اتاق که ارتباط گستردهای با اتاقهای بازرگانی جهان دارد، روابط سازنده ای با سازمانهای بینالمللی از جمله سازمان ملل متحد، سازمان تجارت جهانی(WTO) و سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD) به وجود آورده است. اتاق بازرگانی بین المللی از طریق تشکیل کمیتههای ملی، فعالیت خود را در کشورهای جهان گسترش داده است. كميته ايراني اتاق بازرگاني بينالمللي نیز در سال ۱۳۴۲ تأسيس شد. فعالیت این کمیته پس از انقلاب با چند سال وقفه روبرو بود اما در سال ۱۳۶۴ با توصيه دولت و تلاش اتاق ايران، دوره جديد فعاليت خود را آغاز كرد. این کمیته فعالیت های خود را طی سال های اخیر گسترش داده و برای دوره جدید اقتصاد ایران که به عنوان دوران پساتحریم شناخته می شود، برنامه های قابل توجهی دارد. برای کسب اطلاع از چگونگی فعالیت کمیته ایرانی و خدماتی که می تواند به فعالان اقتصادی ارائه دهد، گفتگوی مشترکی با دو عضو هیات رئیسه آن انجام داده ایم.
محمد مهدی بهکیش نایب رئیس و دبیر کل کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بین المللی در این گفتگو نحوه فعالیت اتاق بازرگانی بین المللی را تشریح کرده است. همچنین حسین سلیمی عضو هیات رئیسه و خزانه دار این کمیته توضیحاتی را در مورد خدمات در نظر گرفته شده برای تجار ایرانی ارائه داده است.
اتاق بازرگانی بین المللی چه فعاليتهايي دارد و چه مزايايي براي اعضا دارد؟
بهكيش: اتاق بازرگانی بینالمللی (International Chamber of Commerce) در 90 کشور دنیا از جمله کمیته های ملی دارد. کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بین المللی فعليت هاي زيادي با هماهنگي icc دارد. اعضای icc و دبیران این کمیتهها معمولا از بانکها، اتاقهای بازرگاني و شرکتهای بزرگ هستند. اين افراد ضمن اینکه عضو کمیته ایرانی هستند، عضو icc در پاریس هم هستند. اتاق بازرگاني بينالمللي، سه کار عمده انجام میدهد. یکی از اين كارها اين است كه مقررات مربوط به فعاليت هاي اقتصادي و تجاري را بوجود می آورد. مقررات بانکی و استانداردها را تدوین می کند. به عنوان مثال در بخش حمل و نقل و ساير اجزاي تجارت به تدوين مقررات مي پردازد. دومين كار اتاق بازرگاني بينالمللي اين است كه سیاستهای بازرگانی را تنظیم میکند و آن را به دولتها و سازمانهای بینالمللی پیشنهاد میکند. سومين كار اين اتاق هم داوری است. بزرگترین اختلافات تجاری دنیا در اتاق بازرگاني بينالمللي مطرح میشود.
سلیمی: موضوع مهمی که برای اقتصاد و تجارت ایران بسیار اهمیت دارد و از این بعد اهمیت در آینده بیشتر جلوه خواهد کرد، پیوستن به سازمان جهانی تجارت (WTO) است. آمریکا همیشه با این موضوع مخالفت کرده و ما نتوانسته ایم به عضویت دائم این سازمان جهانی درآییم اما بعد از مذاکرات هسته ای و توافق صورت گرفته، این امکان نیز فراهم خواهد شد و به نظر می رسد آمریکا این بار موافق خواهد بود و رای منفی نخواهد آمد. بنابراین پیش بینی می شود که ما طی یک یا دو سال آینده به عضویت wto درآییم. یکی از کانال هایی که می تواند پشتوانه حضور ما در این سازمان شود، اتاق بازرگانی بین المللی است. کمیته های ملی اتاق بازرگانی بین المللی مربوط به هر کشور می تواند در امور قراردادها و چانه زنی های تعرفه ای نقش بسیار موثری داشته باشد که این موضوع برای حضور در سازمان جهانی تجارت بسیار پر اهمیت است. بنابراین یکی از مهمترین نقش های icc در آینده، پاسخ به این سوال خواهد بود که ما چطور می توانیم در سطح بین المللی مثل سایر کشورها عضو wto شویم. باید بتوانیم از این ظرفیت برای معاملات با سایر کشورها و مسائلی نظیر کاهش تعرفه ها و دادن و گرفتن امتیازها به خوبی استقاده کنیم. این نقش را icc به خوبی می تواند ایفا کند. چراکه اکثر گروه های کشورهای مختلف با حضور در icc، مذاکرات و معاملات مربوط بهwto را انجام می دهند.
كميته ايراني اتاق بازرگاني بينالمللي چگونه فعاليت مي كند؟
بهكيش: ایران بیش از 50 سال است که در اتاق بازرگاني بينالمللي حضور دارد. در این مرحله مهم پساتحریم می توانیم از icc کمک بگیریم. دریچه بسیار مهمی است که به همه ماخذهاي کسب و کار و بیزینس دنیا دسترسي دارد. چراکه همه فعالان اقتصادي بزرگ عضو icc هستند. به عنوان مثال در آلمان بزرگترین بیزینسمنهای آلمانی عضو icc هستند. در فرانسه بزرگترین فعالان اقتصادی و در آمریکا نيز بزرگترینها در عرصه اقتصاد عضو icc هستند كه ما با آنها در ارتباط هستیم. برای برگشت ایران به صحنه بینالمللي بهترین راه این است که از امکانات icc کمک بگیریم.
بخش خصوصي ايران چگونه مي تواند ارتباطات خود را با اتاق بازرگاني بين المللي سامان دهد؟
بهكيش: حضور در جلسات icc از سوی رئیس اتاق تهران و رئیس اتاق ایران مي تواند ارتباطات بينالمللي ميان بخش خصوصي ايران و ساير كشورها را تقويت كند. حضور ايرانيها در اين جلسات براي ارتباطات و همكاري هاي اقتصادي بسيار مفيد است. در اين جلسات مي توان حداقل با 60 فعال اقتصادي بزرگ دنيا آشنا شد. بازکردن این دریچه با فعال شدن در جلسات اصلي، کمیسیونها و سمینارهای icc امكانپذير است.
سلیمی: حضور ما در گردهمایی های بین المللی که icc برگزار می کند، بسیار مفید خواهد بود. چراکه یک جمع چند هزار نفری از کشورهای مختلف به گردهمایی اصلی icc می آیند. آخرین بار در تورینو ایتالیا این گردهمایی با حضور 2 هزار نفر از همه کشورهای عضو برگزار شد. حضور در این گرهمایی بهترین راه برای تبادل اطلاعات، نشان دادن توانمندی ها و ظرفیت های ایران است. جذب سرمایه گذاری خارجی هم می تواند در این فرایند مورد توجه قرار گیرد و راهکارهایی که بتوانیم از این طریق انگیزه سرمایه گذاری در ایران را افزایش دهیم، را دنبال کنیم.
كميته ايراني اتاق بازرگاني بينالمللي چه خدماتي مي تواند ارائه دهد؟
بهكيش: اولین خدمت این است که تصمیمات دولت در زمينه بازرگاني را با قواعد بينالمللي انطباق دهيم. اتاق هاي ايران و تهران ميتوانند چنين پيشنهادي را به دولت بدهند. بنابراین ما انطباقدهنده سیاستهای بازرگانی ایران با سطح بین المللی هستیم اما تا بحال از اين امكان كميته ايراني اتاق بازرگاني بينالمللي، به درستی استفاده نميشد. از حالا به بعد اول اتاق ها باید از این ظرفیت استفاده کنند تا بتوان به دولت نيز مشورت داد. اتاق تهران، اتاق ایران و سپس دولت می تواند از مشورت های کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بینالمللي استفاده کند. آمادگی داریم مقررات داخلی را با مقررات بینالمللی انطباق دهیم. اگر دولت بخواهد تغییراتی در مقررات ایجاد کند، باید بداند که این مقررات با مقررات بینالمللی چه رابطهای باید داشته باشد و چگونه با آن منطبق میشود. در این راه ما در کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بینالمللی کمک خواهیم کرد. به عنوان مثال اگر قرار باشد مقررات ترانزیت در شرایط جدید و با توجه به لغو تحريمها، تغییر کند یا اگر ایران قصد داشته باشد در ترانزیت نقش فعالتری داشته باشد. اینکه چگونه قرار است این اقدام انجام شود تا با استانداردهای بینالمللی سازگاری پیدا کنیم باید از طریق اتاق بازرگانی بینالمللی این مشورت داده شود.
سلیمی: اقتصاد ایران طی دهه های اخیر به دلایل مختلف از جمله جنگ تحمیلی و تحریم نسبت به دنیا بسته عمل کرده است. ارتباط ما با دنیا مدت ها قطع بوده است. بنابراین نیازی نبوده که شرکت ها به خارج از کشور بروند و قراردادهای بزرگ ببندند اما از حالا به بعد اقتصاد ما قرار است از این ظرفیت استفاده کند و به چرخه اقتصاد جهانی بپیوندد. این موضوع در مسائل اقتصاد کلان و چشم انداز حجم تجارت کشور دیده شده است. برای جذب سرمایه گذاری و همچنین در اختیار گرفتن شریک برای تجارت باید بعد از انجام مذاکرات، قرارداد بسته شود. این امور نیاز به مشاوره دارد تا قراردادها با استانداردهای بین المللی بسته شود. icc این بستر را فراهم کرده است تا کسانی که علاقمند به دریافت مشاوره در این زمینه هستند، بتوانند با استفاده از این مشاوره ها مذاکرات و قراردادهای استاندارد داشته باشند. قراردادی ببندند که بعد از امضای آن کمتر ضرر کنند و کمتر پیش بیاید که کارشان به اختلاف و دادگاه کشیده شود.
آقای سلیمی به موضوع مهمی اشاره کردند. در مورد مذاکرات اقتصادی و قراردادهای مشترک با طرف های خارجی مسائل و جزئیاتی وجود دارد که معمولا فعالان اقتصادی بر سر آن با چالش مواجه می شوند، در این زمینه کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بین المللی و چگونه می تواند کمک رسان باشد؟
بهکیش: می دانیم که برای برگشت به صحنه بینالمللی تجار ایرانی و فعالان اقتصادی کشور باید بتوانند مذاکرات اقتصادی را به قرارداد تبدیل کنند. بستن قرارداد با طرفهای خارجی امری تخصصی و مهم به شمار میرود. متاسفانه بستن قرارداد در ایران سالها است از بین رفته است. حتی شرکتهای بزرگ ایران آماده برای بستن قرارداد نیستند. براي كمك به اين موضوع، بخشي را آماده كردهايم که در اتاق تهران متمرکز است. اين بخش برای دادن مشاوره به هر تاجر یا صنعتگر یا هر شرکتی كه چه عضو ما باشد و چه نباشد راهاندازي شده تا به او کمک کنیم که بتواند با طرف خارجی قراردادی ببندد که بعدا متضرر نشود. قراردادي كه همه اصول مورد نظر اتاق بازرگاني بينالمللي در آن رعایت شده باشد. این امکان، بسیار بسیار محدود مورد استفاده قرار گرفته است در حالي كه می تواند بسیار گسترده و در سطحی قابل توجه مورد بهره برداری قرار گیرد. اتاق تهران در این راه بسیار کمککننده است. همچنین اتاق ایران هم در دوره جديد با نظر مثبت به موضوع نگاه می کنند. میتوان این بخش را با این نگاه جديد فعالتر کرد. طبیعتا وقتی قراردادها با این استانداردها بسته شود برای رفع اختلاف باید به icc مراجعه شود. قبل از انقلاب هم مرجع حل اختلاف قراردادهای بزرگ اصولا در icc بوده است.
سلیمی: توضیحات را در این زمینه به طور کامل آقای دکتر بهکیش مطرح کردند. من هم لازم است برای اطلاع فعالان اقتصادی ذکر کنم که مذاکرات اقتصادی استانداردهایی دارد که در تعیین سرنوشت فعالیت مشترک بسیار اهمیت دارد. برای رعایت این استانداردها می توان از فرایندهای اتاق بازگانی بین المللی برای بهره گیری از آن استفاده کرد.
تمامی مراحل از مذاكره براي همكاري مشترك تا بستن قرارداد و حل اختلافات احتمالي را ميتوان با استفاده از امكانات اتاق بازرگاني بينالمللي پيش برد؟
بهكيش: دقيقا همين طور است. اتاق بازرگاني بينالمللي بزرگترین محل لابی و مذاکره فعالان اقتصادي است. بعد از موفقيت در مذاكرات سياسي بايد از ظرفيتهاي بزگترین محل لابی دنیا در تجارت بهره ببريم. همچنين icc بزرگترین محلي است که سیاستهای بازرگانی دنیا را شکل میدهد. ما هم بايد تلاش كنيم تا سیاستهای بازرگانی به نفع اقتصاد کشور به کار گرفته شود. موضوع ديگر این است که باید قواعد و مقررات تجاری کشور را طوری تدوین کنیم که بیشترین انطباق را با استانداردهای بینالمللی داشته باشد. این icc است که میتواند در اين زمينه به ما کمک كند. یک سری خدمات مستقیم مانند مشاوره در مورد مقررات و قراردادها میتوانیم ارائه دهيم که این خدمات در دفتر کمیته ایرانی در اتاق تهران متمرکز است. در نهایت موضوع حل اختلافات است که با استفاده از تنظیم استاندارد قراردادهای تجاری با مرجعیت اتاق بازرگانی بین المللی به آن برسیم.
بهکیش: از آقای مهندس سلیمی می خواهم که در مورد خدماتی که به سرمایه گذاران خارجی می توان ارائه داد توضیح بدهند.
سلیمی: اکثر کسانی که از خارج به ایران می آیند و قرار است سرمایه گذاری یا همکاری مشترک در زمینه های مختلف داشته باشند، اطلاعات کافی از قوانین و مقررات داخلی کشور ما ندارد البته این موضوع طبیعی استف نباید هم اطلاع داشته باشند. بنابراین نیاز دارند بدانند اگر با مشکلی مواجه شوند به کدام دادگاه باید مراجعه کنند و به چه نحوی باید در امور مداخله کنند. اینکه چطور باید پول خود را بیاورند؛ چطور در ایران ملک خریداری کنند؛ چگونه بر سر مشارکت دو طرف می توانند توافق کنند و چه نوع قراردادی ببندند که تمام ریزه کاری ها در آن رعایت شده باشدف مسائلی است که باید طرف خارجی از آن مطلع باشد. برای انجام همه این موارد icc می تواند یک بازوی کمکی باشد تا ارتباطات بین المللی و قراردادهای بین المللی به درستی شکل بگیرد.
اخیرا در مورد قرارداد خودروسازان با طرف های خارجی بر سر غرامت و مسائل دیگر اختلافاتی پیش آمده بود. این موارد می توانست با مشاوره های icc شرایط آسان تری را دنبال کند؟
سلیمی: بله دقیقا موضوع غرامت مطرح شده در این بحث و چالش های آن مربوط به همین مباحثی است که بیان کردیم.
بهکیش: اتاق بازرگانی بین المللی 13 نوع قرارداد نمونه دارد که همه دنیا از این نمونه قراردادها برای انجام امور شراکت استفاده می کند. برای هر کدام ماز موارد مربوط خرید، فروش، نمایندگی، ساختمان و سایر موارد، یک مدل قرارداد وجود دارد که در دفتر ما در کمیته ایرانی وجود دارد. برخی از این قراردادها را ما ترجمه کرده ایم که فعالان اقتصادی با جزئیات آن آشنا شوند. البته این قراردادها نیاز به ترجمه ندارد چراکه قرارداد باید به زبان انگلیسی بسته شود. بنابراین این آمادگی در کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بین المللی وجود دارد که امکان استفاده از این قراردادها را به حقوقدان های شرکت های بزرگ بدهد و آموزش های لازم را در این زمینه به آن ها بدهد اما متاسفانه برخی شرکت ها تصور می کنند که همه دانش در درون خودشان قرار دارد و خودشان همه اطلاعات را دارند. در صورتی که دانش بین المللی مرتبا در حال تغییر است و بهتر است ما دائما از جاهایی نظیر icc تغذیه کنیم چراکه آن ها قراردادها و فرم آن را هر روز با شرایط دنیا منطبق می کنند. چرا باید دوباره چرخ را اختراع کنیم. می توانیم از تیپ قراردادهای icc استفاده کنیم. آمادگی داریم این امور را آموزش دهیم تا بهترین استفاده از آن شود. اگر این قراردادها به درستی بسته شود، قطعا منافع ملی که منافع شرکت های ما استف حفظ می شود. در غیر این صورت دائما باید در دعوا و مجادله باشیم و این روند به از دست دادن منافعمان منجر خواهد شد.
این امکان پیش از این هم فراهم بوده یا به تازگی این دریچه باز شده است؟
بهکیش: چنین امکانی وجود داشته اما از آن به درستی استفاده نشده و بسیار مغفول مانده است.
سلیمی: طی این سال ها ارتباطات بین المللی در سطح بالایی قرار نداشته است و یک دلیل استفاده نشدن از این امکان، می تواند این باشد اما در شرایط جدید انتظار داریم که فعالان اقتصادی بیشتر به این موضوعات توجه نشان دهند.