اگر خودروسازان خارجی منافعشان را در سرمایه گذاری مستقیم در ایران، انتقال تکنولوژی های برتر و تلاش برای بازاریابی و فروش خودروی ساخته شده در کشورمان ببینند، اتفاق های خوبی برای صنعت خودروسازی ها ما خواهد افتاد و این به نفع ماست.
جمشید پژویان
پیوند شرکت های خودروسازی ایرانی و خارجی، در گذشته بصورت قراردادهایی برای تامین قطعات از سوی آن ها، و مونتاژ قطعات در کشورمان اتفاق افتاده. برای مثال شرکت پژوی فرانسه با ایران خودرو قراردادی برای ارسال قطعات و مونتاژ و رسیدن به محصول نهایی در ایران داشت. به تدریج بخشی از این قطعات در ایران ساخته شد و بخشی دیگر را وارد می کردند که از نظر تکنولوژی، همان سیاق قدیم را دنبال می کرد. این درحالی بود که در کشور فرانسه و توسط همین شرکت، خودروهایی به مراتب با کیفیت بهتر و با مصرف انرژی پایین تر تولید می شد اما پژو، صرفا با هدف فروش قطعات در ایران با شرکت های ما همکاری می کرد و این نحوه همکاری، نقشی در توسعه و پیشرفت صنعت خودروسازی کشور ما نداشت.
در آن سال های همکاری ایران خودرو و پژو، اگر این شرکت ها به دنبال سرمایه گذاری مستقیم در ایران و همکاری با هر کدام از خودروسازان ما به هدف ارتقای زیرساخت های صنعت خودروسازی در کشورمان بودند، برای فروش محصول مشترک چه در ایران چه در کشورهای دیگر تلاش می کردند. درحال حاضر خودروسازانی مثل بنز، دنبال فروش بنز ساخت برزیل که با سرمایه گذاری مستقیم آن ها تولید شده، در دیگر کشورها هستند و سعی می کنند در بازارهای جهانی برای بنز ساخت برزیل مشتری پیدا کنند اما این هدف، در همکاری خودروسازان ما با شرکت هایی چون پژو محقق نشد. نحوه مشارکت یا پیوند خودروسازان داخلی و خارجی مهم است. اگر خودروسازان خارجی منافعشان را در سرمایه گذاری مستقیم در ایران، انتقال تکنولوژی های برتر و تلاش برای بازاریابی و فروش خودروی ساخته شده در کشورمان ببینند، اتفاق های خوبی برای صنعت خودروسازی ها ما خواهد افتاد و این به نفع ماست.
هدف گذاری برای صادرات یک میلیون خودرو از سه میلیون خودروی تولید شده تا سال 2025، به معنای در پیش گرفتن روش دوم در همکاری خودروسازان داخلی و خودروسازان خارجی است. یعنی مشارکت با خودروسازان بزرگ با سرمایه گذاری مستقیم خود آن ها و انتقال منظم تکنولوژی های روز و بازاریابی برای صادرات خودروی ساخته شده در ایران.
ما تنها با چنین قراردادهایی می توانیم شاهد تحول در صنعت خودروسازی باشیم وگرنه در طول این سال ها ارتباط با خودروسازان اروپایی، کره ای و ... را تجربه کردیم و دیدیم که آن ها فقط قطعاتشان را به ما می فروختند و اینجا مونتاژ می شد. این نحوه همکاری بهیچ وجه به نفع صنعت خودروسازی ما نیست.
ما خودروهایی داریم که تولید داخل است که به قیمت بسیار گران و کیفیت پایین به دست مشتری می رسانیم. هرچند خودروسازان ما اعلام می کنند که این خودروها بازاری در خارج دارند و صادراتی وجود دارد اما واقعیت این است که این خودروها با نصف قیمت داخل، خارج از ایران بفروش می رسد درحالیکه هزینه تولید آن ها هیچ تفاوتی با خودروی عرضه شده داخل ندارد.
این نحوه صادرات هم صرفا برای این است که تولید کنندگان ارز لازم را بدست آوردند و درواقع این نحوه صادرات، بیش از صادرات اقدامی نمایشی است. ما با این روش ها به جایی نمی رسیم همانطور که طی پنجاه سال گذشته نرسیدیم. مگر اینکه سرمایه گذاری مستقیم در ایران صورت بگیرد و این سرمایه گذاری برای طرف خارجی سود لازم را داشته باشد تا آن ها را تشویق به انتقال فن آوری کند.
در چند سال گذشته به دلیل تحریم ها و کاهش نرخ ریال و بالا رفتن قیمت دلار، قیمت خودرو جهش داشت و قطعه سازان به صرفه دیدند تا به جای تولید قطعات، از کشوری مثل چین قطعه وارد کنند. قطعه سازان ما که قرار بود قطعات را با امکانات ایرانی بسازند، به دلیل قیمت پایین تر قطعات چینی، از آن ها خرید کردند درحالیکه وقتی ارزش ریال به یک سوم کاهش پیدا کند، قطعه چینی هم سه برابر خواهد شد و این قطعه سازان را با مشکلاتی مواجه کرد.
اگر سرمایه گذاری مستقیم توسط خودروسازان خارجی در ایران انجام شود، قطعه سازهای ما هم در این سرمایه گذاری ها مشارکت خواهند داشت و وارد گردونه رقابت خواهند شد. خودروساز خارجی یا باید قطعه را از کشور خودش وارد کند، یا باید از قطعه ساز ایران بخرد. قطعه سازان ما در این سال ها از نظر کیفی پیشرفت خاصی نداشتند و برای فروش قطعه به خودروسازان خارجی باید برای تولید محصول خوب و با کیفیت بیشتر تلاش کنند.
*رییس سابق شورای رقابت و اقتصاددان