بیستوششمین نشست کمیسیون کشاورزی و صنایع غذایی اتاق تهران رسیدگی به دو مساله مرتبط با گندم و قارچ را در دستور کار خود قرار داده بود. نخست میزان مصرف آب در کشت گندم و مطالعهای که در مورد هزینه-درآمد کشت گندم در چند روستای استان فارس انجام شده بود مورد بررسی اعضای کمیسیون قرار گرفت.
بیستوششمین نشست کمیسیون کشاورزی و صنایع غذایی اتاق تهران رسیدگی به دو مساله مرتبط با گندم و قارچ را در دستور کار خود قرار داده بود. نخست میزان مصرف آب در کشت گندم و مطالعهای که در مورد هزینه-درآمد کشت گندم در چند روستای استان فارس انجام شده بود مورد بررسی اعضای کمیسیون قرار گرفت. اما اعضای کمیسیون به همین بحث بسنده نکردند و به سراغ مشکلات تولیدکنندگان قارچ خوراکی نیز رفتند و مسایل و مشکلات فعالان این صنعت به ویژه با سازمان حمایت از حقوق مصرفکنندگان و تولیدکنندگان را نیز مورد بحث و بررسی قرار دادند.
به گزارش سایت خبری اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران، در ابتدای این نشست سوده دهنوی فارغالتحصیل دکترای کشاورزی به ارائه پژوهشی در باب مصرف آب در کشت گندم پرداخت. این پژوهش در چند روستای شهرستان داراب در استان فارس در سالهای 2010 و 2011 انجام شده و طی آن مسایل مختلفی که کشاورزان گندمکار با آن مواجه بودهاند مورد بررسی قرار گرفته است. در این روستاها گندم آبی با استفاده از آبهای زیرزمینی کشت میشود که نتیجه آن کاهش مستمر سطح آبهای زیرزمینی بوده است. براساس اعلام پژوهشگر 364 کشاورز از 9 روستا انتخاب برای این مطالعه شدهاند و نمونهگیری دو مرحلهای صورت گرفته است. در این مطالعه تاثیر سیاست خرید تضمینی گندم و وامهای کمبهره بر سودآوری تولید گندم و مقایسه هزینه تمام شده تولید این گندم با هزینه واردات گندم وارداتی مورد مقایسه قرار گرفته بود. کشاورزان شرکتکننده در این مطالعه به طور متوسط 50 سال سن داشته و میزان تحصیلات آنها معادل 4.6 سال و متوسط تعداد فرزندان آنها 7.5 بوده است در حالی که 60 درصد از آنها از نیروی کار خارجی در مزارع خود استفاده کردهاند. همچنین تنها 19 درصد آنها خودشان تراکتور داشتهاند و در مقابل 65 درصد این کشاورزان به بانک مقروض بودهاند. این مطالعه نشان میدهد که در تعدادی از این روستاها با ووجود خرید تضمینی گندم هزینه تولید آن نسبت به گندم وارداتی با توجه به هزینه دسترسی آب بیشتر است. به گفته سوده دهنوی تنها 23.5 درصد از کشاورزان این منطقه از سیستمهای آبیاری کممصرف استفاده کردهاند. دلایل عدماستفاده از این سیستمها نیز بین کشاورزان متفاوت بوده اما بخش اعظم آنها یعنی معادل 71.6 درصد کشاورزان فقدان منابع مالی لازم برای اجرای این سیستمها را دلیل عدم استفاده از آن اعلام کردهاند. حدود 7.8 درصد کشاورزان نیز به نداشتن دانش لازم و بقیه به مواردی چون تجربه بد قبلی، تجربه بد سایر کشاورزان، قطعهقطعه بودن زمینها، کمبود آب و ... اشاره کردهاند. سوده دهنوی در نتیجهگیری مطالعه خود اعلام کرد وامهای با بهره کم، قیمت تضمینی گندم و بیمه کشاورزی منجر به افزایش استحصال آب و در نتیجه کاهش تولید در بلندمدت شده که در مغایرت با سیاست امنیت غذایی است. همچنین این عوامل منجر به سردرگمی کشاورزان در اتخاذ تصمیم مناسب و در زمان مناسب برای ادامه یا خاتمه فعالیتهای کشاوزی شده که منجر به افزایش تجمعی وام و قرض در میان کشاورزان شده است.
این پژوهشگر حوزه کشاورزی در انتهای مطالب خود شش پیشنهاد مطرح کرد و گفت: «اجرای همزمان سیاست تخصیص یارانه به سیستمهای آبیاری کممصرف و قوانین محدودکننده مصرف آب جهت کاهش میزان استحصال آب مصرفی، شفافسازی هزینه واقعی کشت از طریق شفافسازی سیاست وامهای کمبهره، هدایت یارانههای تخصیصداده شده به راهکارهای افزایش دسترسی به آب به راهکارهای افزایش بازدهی آب موجود، اعمال همزمان بیمه کشاورزی و استفاده از سیستمهای آبیاری کممصرف، در اختیار گذاشتن اطلاعات دقیق در مورد میزان آب قابل دسترس و ایجاد آگاهی در خصوص عواقب کاهش آب زیرزمینی جهت فراهم آوردن زمینه برای تصمیمگیری مناسب کشاورزان در خصوص فعالیتهای کشاورزی از جمله مواردی است که پیشنهاد میشود انجام گیرد تا هم وضعیت و در نتیجه اتخاذ تصمیم سادهتر شود و هم این که کشور از این ناحیه دچار زیان نشود.»
فرزندان کشاورزان، کشاورزی نمیکنند
پس از ارائه این گزارش اعضای کمیسیون کشاورزی و صنایع غذایی اتاق تهران، نسبت به آن اظهارنظر کردند. محمدحسن افشار استفاده 60 درصد از کشاورزان از نیروی کار خارجی را جالب توجه دانست و گفت: «در گزارش اعلام شده متوسط تعداد فرزندان کشاورزان نزدیک به شش نفر است. تعداد بالای نیروی کار خارجی نشان میدهد که فرزندان همین کشاورزان کار کشاورزی نمیکنند.» این فعال حوزه کشاورزی با اشاره به آببری بالای گندم اعلام کرد برای تولید هر کیلو گندم دو هزار لیتر آب مصرف میشود. و افزود:«با این حال اگر کشاورز گندمکار کشت نکند چه کاری میتواند انجام دهد؟ به شهر مهاجرت کند و مشکلات اجتماعی وسیعتری ایجاد شود؟»
کشت مرکبات در جنوب بهتر از گندم است
اصفر تفضلی هرندی از کارشناسان کمیسیون کشاورزی و صنایع غذایی اتاق تهران نیز با اشاره به کیفیت خوب مرکبات این منطقه این سوال را مطرح کرد که چرا به کشاورزان این منطقه آموزشهای لازم برای کشت مرکبات به جای گندم داده نمیشود. تفضلی گفت: «در حال حاضر مرکبات جنوب بازار صادراتی بهتری نسبت به مرکبات شمال دارند چون قند بالاتری دارند. به ویژه در منطقه فارس و داراب نیز میتوان مرکبات خوبی پرورش داد و شاید ایجاد باغ مرکبات سود و صرفه بیشتری نسبت به گندم داشته باشد.»
همچنین ابوالحسن خلیلی دیگر فعال حوزه کشاورزی با اشاره به این که از مدت زمان انجام پژوهش حداقل سه سال گذشته است تاکید کرد که احتمالاً این ارقام تغییر کرده و از جمله سطح آبهای زیرزمینی پایینتر رفته است. او پیشنهاد کرد که آمار و ارقام این گزارش به روز شود تا بتوان از آن استفاده بهتری کرد.
مشکلات پرورشدهندگان قارچ خوراکی درکشور
پس از آن شاهرخ ظهیری با اشاره به مشکلاتی که پیشروی تولیدکنندگان قارچ خوراکی در کشور وجود دارد عنوان کرد که پیش از این نیز کمیسیون یک بار به مشکلات آنها به ویژه مساله قیمتگذاری قارچ پرداخته بود. رئیس کمیسیون کشاورزی و صنایع غذایی اتاق تهران با اشاره به نوساناتی که در بازار عرضه و تولید قارچ وجود دارد و تولیدکنندگان در ماههایی از سال قارچ تولیدی خود را با زیان میفروشند تاکید کرد که سازمان حمایت نباید وارد حیطه قیمتگذاری شود. رئیس اتاق تهران از محمدحسن افشار که ریاست هیات مدیره انجمن پرورشدهندگان قارچ خوراکی کشور را برعهده دارد خواست تا در این زمینه توضیحات بیشتری ارائه دهد.
تعطیلی بیش از 100 واحد پرورش قارچ خوراکی
افشار در ابتدای سخن خود با اشاره به استفاده از کلش گندم به عنوان بستر و ماده اولیه تولید قارچ عنوان کرد که تولید قارچ به طور غیرمستقیم حامی تولیدکنندگان گندم است. رئیس انجمن پرورشدهندگان قارچ خوراکی کشور عنوان کرد که در گذشته کشاورزان کلش گندم را آتش میزدند اما اکنون با قیمتی مناسب آن را به قارچکاران میفروشند. افشار با این مقدمه به بیان مشکلات موجود در این صنعت پرداخت و از تعطیلی بیش از 100 واحد تولید قارچ در سال گذشته خبر داد و اعلام کرد که این روند در سال جاری نیز تداوم دارد. این فعال حوزه کشاورزی همچنین افزایش واحدهای تولیدکننده قارچ طی دهه گذشته و توزیع این ماده مغذی در بازار عرضه را باعث افزایش سرانه مصرف مردم دانست و گفت:«سرانه مصرف قارچ در کشور طی سالهای اخیر از 5/0 گرم به 2/1 کیلوگرم در سال رسیده و تولید قارچ در کشور به میزان 120هزار تن رسیده است.» افشار اعلام کرد که در حال حاضر به طور رسمی 440 واحد تولید قارچ و به طور رسمی 1100 واحد غیررسمی در تولید قارچ فعال هستند. افشار افزود: «وابستگی تولید قارچ به تولید کلش گندم و با توجه به میزان بالای آب مصرفی در تولید گندم، لازم است ما به عنوان پرورشدهندگان قارچ به دنبال موادی جایگزین باشیم که بستر رشد قارچ را با آن فراهم کنیم. تاکنون نیز آزمایشهایی روی باگاس نیشکر، ذرت و یک نوع نی خاص صورت گرفته است.» او خبر داد که چند محقق چینی با استفاده از نوع خاصی نی که در چین میروید در حال آزمایشهایی برای تایید استفاده از آن هستند.
تولید با زیان انباشته
با این همه مشکل اصلی این صنعت که باعث تعطیل شدن واحدهای تولید قارچ زیادی در سال گذشته و تداوم آن در سال جاری شده است را مربوط به قیمت قارچ دانست. افشار عنوان کرد که قیمت تمامشده هر کیلو قارچ برای تولیدکننده برابر 5500 تومان است اما قیمت فروش تنها در ایام کمی از سال از این قیمت پیشی میگیرد و در بقیه مواقع سال بین چهار تا پنج هزار تومان است. او با بیان این که قیمت فوب جهانی قارچ در هر کیلو سه دلار است تاکید کرد انجمن پرورشدهندگان قارچ به دنبال راهکارها و طرحهای جدید برای افزایش تولید صادراتی قارچ است و تلاش دارد با همکاری صنایع تبدیلی قارچ خشک یا پودر قارچ را برای استفاده در سوپ، خورشت یا دیگر مواد غذایی تولید کند. او فسادپذیری بالای قارچ خام را یکی از اهرمهای فشار خریداران در بازار روی پرورشدهندگان عنوان کرد و گفت: «با استفاده از این طرحها میخواهیم تا حدودی برای پرورشدهنده حاشیه امن ایجاد کنیم.» او همچنین از وجود مشکلات ساختاری برای صادرات قارچ چون کمبود کانتینرهای یخچالی و سختی نقل و انتقال پول گلایه و در مقابل ابراز امیدواری کرد که صادرات قارچ ایران به روسیه با توجه به تفاهمهای تجاری اخیر افزایش یابد. افشار در انتهای سخنان خود همچنین از سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان نیز انتقاد کرد که در راستای قیمتگذاری محصول تولیدی فشار زیادی به پرورشدهندگان قارچ وارد میکنند. او همچنین از ارسال پرونده پرورشدهندگان قارچ به تعزیرات نیز گلایه کرد و این مساله را باعث تعطیلی بیشتر واحدها و کاهش تولید قارچ در کشور عنوان کرد که با توجه به ثابت نگه داشتن قیمت باعث تعطیلی تدریجی این صنعت خواهد شد.
پیگیری صادرات قارچ به روسیه از طریق اتاق تهران
بعد از این سخنان ابراهیم بهادرانی دبیرکل اتاق تهران ابتدا به تشکیل کمیته بررسی روابط تجاری ایران با روسیه در اتاق تهران اشاره کرد و از انجمن پرورشدهندگان قارچ خوراکی خواست تا مشکلات خود در جهت صادرات قارچ به کشور روسیه را به صورت مکتوب به این کمیته تحویل دهند. دبیرکل اتاق تهران همچنین با اشاره به مشکلات موجود در صنعت پرورش قارچ خوراکی و با اشاره به تسلط سید محمود نوابی رئیس سازمان حمایت بر صنایع ابراز امیدواری کرد که مشکلات بین پرورشدهندگان قارچ و سازمان حمایت به زودی مرتفع شود.
تقصیر سازمان حمایت نیست
در ادامه این نشست مدیر دفتر محصولات کشاورزی سازمان حمایت در پاسخ به انتقادات افشار تاکید کرد که سازمان حمایت هیچ قانون و مصوبهای نداشته و نمیتواند داشته باشد و صرفاً مجری قوانینی است که به این سازمان ابلاغ میشود. علیرضا رستمی گفت: «دستورالعملهای قیمتی به سازمان ابلاغ میشود و سازمان حمایت را نباید به صرف اجرای این قوانین محکوم کرد.» رستمی با اشاره به شرایط سختی که رکود تورمی برای تولیدکنندگان ایجاد کرده تاکید کرد که سازمان حمایت به هیچ وجه برای کالاهایی که مشمول قیمتگذاری نیستند، قیمت تعیین نمیکند و وظیفه تعیین قیمت برعهده خود انجمنها گذاشته شده است.
رستمی گفت: «در ارتباط با انجمن قارچ و واحدهایی که به تعزیرات معرفی شده بودند نیز ما به شدت پیگیر بودیم و حتی کمک کردیم اما گاهی واحدها به ضوابط اعتنا نمیکنند و به سودهای مصوب بیتوجه هستند.» مدیر دفتر محصولات کشاورزی سازمان توضیح داد که درصد سودهای مصوب باید رعایت شود و اگر این ارقام دچار اشکال است باید در کمیسیون نظارت تصحیح شود نه سازمان حمایت.» رستمی تاکید کرد که سازمان حمایت تاکنون برای قارچ قیمت نگذاشته و قیمتها را خود انجمن پیشنهاد میدهد و وظیفه سازمان بررسی قیمت است که تا چه اندازه براساس ضوابط تعیین شده است.» او باز هم تاکید کرد که بخش عمدهای از مشکلات کنونی صنایع مختلف ناشی از شرایط رکود تورمی است و برای نمونه به صنایع لبنی اشاره داشت و گفت: «برای صنایع 17 درصد سود تعیین کردهایم اما هیچ واحدی در صنایع غذایی فعال نیست که بتواند چنین سودی دریافت کند. به دلیل وضعیت بد عرضه و تقاضا، صنایع لبنی کشور با یکونیم تا دو درصد سود خودش را سرپا نگه داشته است.»
پیگیری اصلاح ضوابط قیمتگذاری از طریق نماینده اتاق بازرگانی
پس از این سخنان ابوالحسن خلیلی با بیان این که اتاق بازرگانی در هیات عالی نظارت نماینده دارد عنوان کرد که میتوان از این طریق برای اصلاح ضوابط قیمتگذاری تلاش کرد. او همچنین در مورد مبادله با روسیه نسبت به کاهش شدید ارزش روبل روسیه هشدار داد.
دبیرکل اتاق تهران نیز با اشاره به سابقه و فعالیت خود به عنوان معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی سابق اعلام کرد که به خوبی با سازمان حمایت و ضوابط حاکم بر آن آشناست. ابراهیم بهادرانی گفت: «اصل باید بر این باشد که تا شکایتی از قیمت یک محصول انجام نشود سازمان دخالت نکند. صنعت قارچ شش ماه به دلیل قیمت پایین محصول زیان میبیند و احتمالاً بتواند شش ماه بعد با افزایش نسبی قیمت سود داشته باشد. مشخصاً در شش ماهی که این صنعت از قیمت پایین زیان میبیند کسی شکایتی ندارد اما وقتی شش ماه سودده آن برسد، شاکیان زیاد میشوند و سازمان هم با ضوابطی که دارد پرورشدهندگان را محکوم میکند.»
محمدحسن افشار نیز با اشاره به افزایش شدید هزینههای تولید در تابستان، خرید قارچ با قیمت پایین توسط دلال و مشکلات دیگر اعلام کرد که انجمن قصد دارد بورس قارچ خام راه بیندازد و محصولات آنجا عرضه شود. افشار با اشاره به این که خودش نیز زمانی در بدنه دولت مدیر بوده است گفت: «عینکی که در زمان مسولیت به چشم داریم در تصمیمات و نظرات ما بسیار تعیینکننده است.»
در پایان این نشست شاهرخ ظهیری با تاکید بر این که باید تولید صادراتی شود تا بتواند توسعه یابد عنوان کرد که اگر اشکالی در ضوابط قیمتگذاری هست کمیسیون کشاورزی و صنایع غذایی اتاق تهران آمادگی دارد این مشکلات را به گوش مسوولان برساند و از طریق اتاق بازرگانی در هیات نظارت مطرح کند.